Archives: Joke van Leeuwen

EENZAME UITVAART, MENEER N.L.

Mijnheer N.L. is op 15 april 1985 geboren in Wloclawek, Polen, en in Antwerpen overleden op 11 januari 2018. De uitvaart had pas plaats op donderdag 8 februari 2018 op begraafplaats Schoonselhof. Dichter van dienst was Joke Van Leeuwen.

 

Maandagochtend 5 februari zit in mijn mailbox een bericht van Brigitte, medewerkster van Budgetuitvaarten De groene linde. Dat er nu donderdag een eenzame uitvaart plaatsvindt. Het gaat om mijnheer N.L. die illegaal in België verbleef. Hij is op elf januari in verdachte omstandigheden dood aangetroffen in een kelder. Het parket, dat zijn lichaam nu pas vrijgegeven heeft, mag, wegens beroepsgeheim, verder geen details verstrekken over de ‘verdachte’ omstandigheden, noch over de plek waar N.L.’s lichaam gevonden is. De Poolse ambassade is op de hoogte gebracht. De overledene blijkt in het thuisland familie te hebben die echter onbemiddeld is. Daar woont ook zijn eenjarig zoontje. De familie wenst een begraving om de jongen, als hij wat ouder is, de mogelijkheid te geven het graf van zijn vader te bezoeken.

Ik stuur het bericht door naar Joke Van Leeuwen met de vraag of ze een gedicht kan schrijven voor mijnheer N.L. In de hoop een wat concreter beeld van de zo jong gestorven man te krijgen – hij is maar enkele jaren ouder dan mijn zoon, besef ik – bel ik Brigitte op. Maar zij weet ook maar zo weinig als in haar e-mail staat. We spreken af dat ik donderdag om tien voor twaalf de ceremoniemeester zal opwachten aan de hoofdingang van het Schoonselhof tezamen met dichter Joke van Leeuwen. Intussen heeft Joke immers al ge-sms’t dat ze beschikbaar is.

Maarten Inghels die bijna tien jaar De eenzame uitvaart in Antwerpen heeft geleid, heeft me eind vorig jaar gevraagd zijn taak als coördinator over te nemen. Uitgerekend nu donderdag, wanneer N.L. begraven wordt, zal Maarten op weg zijn naar de andere kant van de wereld. Ik wil hem nog op de hoogte brengen van mijn eerste opdracht als coördinator en wens hem een mooie tijd toe en een behouden terugkomst.

De ochtend na Brigittes melding staat mijn Poolse buurvrouw aan haar voordeur te praten met haar dochtertje van een jaar of negen. Ik betrap me erop hoe ik mijn oren spits. Om in de voor mij ondoorgrondelijke stapeling van hun klinkers en medeklinkers iets van betekenis op te vangen. Vergeefs uiteraard.

De volgende dagen dienen zich de dagelijkse taken aan maar de gedachte aan de nakende begraving is nooit ver weg. Wat niet allemaal ‘verdachte omstandigheden’ kunnen zijn. En wie zou het dode lichaam van mijnheer N.L. gevonden hebben? Wat is aan zijn dood voorafgegaan? Hoe lang lag hij misschien al niet in die kille kelder? Hersenspinsels, die ik niet van me af kan schudden.

Ik kijk binnen bij de Poolse supermarkt in een straat verderop, onderdruk de belachelijke neiging om te vragen of iemand ene mijnheer N.L. gekend heeft. De stad die ik als mijn handtas ken, blijkt zo haar gruwelijke geheimen te hebben. Dat wist ik wel. Maar nu is het anders. De zo vertrouwelijke stadsdrukte klinkt nu ijl en glazig, in de winterse lucht die tegen het vriespunt aanschurkt.

Donderdagochtend. Terwijl ik mijn zwarte sjaal om mijn hals knoop, schiet het door me heen. Als dichter heb je nog je gedicht, als coördinator sta je met lege handen aan het graf. Ik heb nog ruim de tijd om twee witte rozen te halen in een bloemenwinkeltje vlakbij de begraafplaats. De verkoopster vraagt of ze bedoeld zijn als cadeautje. Voor een begraving, zeg ik. Ze knikt ingetogen, fluistert haast: innige deelneming.

Joke staat al aan de ingang. We praten wat. Over het zoontje van mijnheer N.L., en dat het graf maar niet te snel weer geruimd moet. Over de voor ons onbekende omstandigheden die tezamen met hem diep in de aarde zullen verdwijnen. Maar ook. Joke moet na het korte ritueel nog een trein halen. Naar Rotterdam. Minuten gaan voorbij terwijl we stilaan wat nerveus uitkijken naar een corbillard die maar niet komt. Zouden we ons van ingang vergist hebben? Ik loop weer de straat op, zoek in mijn i-phone naar het telefoonnummer van de begrafenisondernemer. Even later komt een man – wit hemd, zwart pak, zwarte handschoenen – op ons toegelopen. De ceremoniemeester en de ander dragers staan verderop, op het grasveld waar de kist al neergelaten is. We begrijpen het niet. Zouden we niet tezamen achter de corbillard stappen tot aan de laatste rustplaats van mijnheer N.L., zoals we dat gewoonlijk doen?

Met vijf staan we zwijgend aan de voet van het open graf, de blik op een sobere, lichthouten kist gericht. De ceremoniemeester groet. Iedereen volgt zijn voorbeeld. Joke kijkt me even aan, gaat vlak voor het graf staan, leest dan met vaste stem, traag en helder haar gedicht voor:

 

Voor L.N. (1985-2018)

Uw leven lag gerafeld en niet af
nog iets te moeten worden wat niet werd
wie deed u aan wat u is aangedaan?

Hoorbaar accent waar u niet horen mocht
uw kind oefent uw moeders taal voor die
te late vraag: wat hebben ze gedaan?

Tata, tata, co oni zrobili?
U blijft onvindbaar vindbaar ver van waar
u bent geboren en naar een ochtend zocht.

Uw zoon, op eigen benen bij dit graf, zal
leven leren van het gras, veegt – zelf al man
de dorre bladeren opzij en legt wat af-

gesneden bloemen neer, groet wie in
hem herkenbaar kan – u hier wiens
naam hij dan accentloos noemen zal.

 

 

 

 

Eenzame uitvaart nr. 109, mevrouw A.C.

Mevrouw A.C. is geboren op 24 juni 1920 te Hasselt en in woonzorgcentrum Sint-Anna te Antwerpen overleden op 4 maart 2017. Haar asuitstrooiing vond plaats op maandag 13 maart 2017 op begraafplaats Schoonselhof. Mevrouw A.C. babbelde graag, maar dementeerde. Ze had nog een dochter. Dichter van dienst was Joke van Leeuwen. Continue reading

Eenzame uitvaart nr. 96, meneer H.V.W.

Meneer H.V.W. is geboren op 25 mei 1945 te Ede in Nederland en in het woonzorgcentrum De Manevinke te Antwerpen overleden op 24 augustus 2015. Zijn asuitstrooiing vond plaats op woensdag 2 september 2015 op begraafplaats Schoonselhof. Er werden geen familie of vrienden van meneer H.V.W. gevonden. Volgens de verpleging las meneer H.V.W. veel, at hij graag koekjes ondanks zijn diabetes en stond hij bekend om zijn koppigheid. Dichter van dienst was Joke van Leeuwen. Continue reading

Eenzame uitvaart nr. 82, meneer M.I.

Meneer M.I. is geboren op 16 juni 1973 te Dar Es Salem in Tanzania en in Antwerpen overleden op 18 november 2014. Zijn asuitstrooiing vond plaats op donderdag 4 december 2014 op begraafplaats Schoonselhof. Meneer M.I. had geen geldige verblijfsdocumenten en zou in een ongeval met brand overleden zijn. Dichter van dienst was Joke van Leeuwen. Continue reading

Eenzame Uitvaart nr. 45, J.P.

Meneer J.P. is geboren op 17 april 1945 te Antwerpen en in het Sint-Erasmusziekenhuis te Borgerhout overleden op 15 september 2013. Zijn uitvaart vond plaats op dinsdag 24 september 2013 op begraafplaats Schoonselhof. Dichter van dienst was Joke van Leeuwen.

‘Ze is jarig vandaag, Joke van Leeuwen’, zegt Dennis als we op het bankje naast het crematorium wachten. Mevrouw M.K. is net uitgestrooid, en nu wachten we drie kwartier tot het volgende uur ingaat en we eenzame uitvaart nr. 45 verzorgen, die van meneer J.P. We hebben onze jasjes uitgetrokken, mouwen opgerold, sigaretten opgestoken. De zon brandt fel. ‘Het stond in Gazet van Antwerpen vandaag.’
‘Dat rubriekje op pagina twee, met beroemdheden die jarig zijn?’
‘Ja. Elke ochtend lees ik voor wie jarig is, en dan moet de rest raden hoe oud zij of hij wordt. Soms zitten ze er wel veertig jaar naast.’ Hoe oud Joke van Leeuwen vandaag wordt, zijn ze alweer vergeten. Maar ze vinden het toevallig, haar gezicht vanochtend nog bij een kop koffie in de krant, en zo meteen hier, tussen hen in. Want zij heeft een gedicht voor de uitvaart van meneer J.P. geschreven. Continue reading

Eenzame Uitvaart nr. 37, J.D. & nr. 38, A.H.

Meneer J.D. is in Antwerpen geboren op 19 september 1950 en daar thuis overleden op 9 april 2013. Zijn uitvaart vond plaats op woensdag 8 mei 2013 op begraafplaats Schoonselhof. Geen dichter van dienst.

Mevrouw A.H. is op 28 februari 1928 geboren te Zele en in haar woonst in Berchem overleden op 31 januari 2013. Haar uitvaart vond plaats op woensdag 8 mei 2013 op begraafplaats Schoonselhof. Dichter van dienst was Joke van Leeuwen.

Vijf witte rozen en een palmblad, met een reepje aluminiumfolie aan de steeltjes bij elkaar gehouden, bungelen in mijn hand wanneer ik een half uur te vroeg begraafplaats Schoonselhof opstap. Er staat al een wagen van de Firma, met daarin de drager met rossig sluik haar, en de ronde, kleine man met het Waaslandse dialect aan het stuur. Ik sta voorovergebogen aan het open raampje aan zijn kant.
‘Ik kom voor mevrouw A.H.’ zeg ik, met de rozen wijzend naar de kist in de kofferruimte.
‘Nee, dit is meneer J.D.’ Eerst moet meneer J.D. nog de grond in, mevrouw A.H. zijn ze ondertussen nog aan het kisten. Meneer J.D. lag al twee maanden in de koelcel van ziekenhuis Stuivenberg. Het is onduidelijk waarom er zoveel tijd overging eer de uitvaart kon plaatsnemen, zegt de kleinste drager. Renée heeft ook geen melding gemaakt van de uitvaart van meneer J.D. Continue reading