De Eenzame Uitvaart van Mevrouw R.B. in Brugge

Mevrouw R.B. werd geboren op 29 januari 1960, geboorteplaats onbekend en overleed in AZ Sint Jan op 9 mei 2025 in Brugge. Haar uitvaart vond plaats op 15 mei 2025 om 14u30 op de begraafplaats van Blauwe Toren.

In de inkomhal van het WZC zitten negen groene kikkers met kroontjes. Het is stralend weer en ik wacht op de maatschappelijk assistente met wie ik een afspraak heb. Mevrouw R.B heeft hier immers haar laatste jaren gewoond.

Tania? Ze wenkt en leidt me gezwind door het gebouw, loodst me naar een kring zorgkundigen. Hun ochtenshift zit er op. Wat kunnen ze mij vertellen over mevrouw R.B? Ze was nog jong toen ze getroffen werd door een CVA wat haar getekend heeft voor de rest van haar leven: halfzijdig immobiel en verbaal beperkt. Vaak hield ze het op een ‘ja’ en ‘nee’ dan wel in een oneindig aantal varianten. Ja! ja-a? jaaaach, jawadde… resoneert iemand. Verder krijg ik bijzonderheden te horen die iemand zowel typeren als verhullen. Ze wou alle deuren dicht, deed daarom steevast haar ronde om alle deuren te sluiten en ook al sprak ze niet veel, ze was niettemin ‘zeer aanwezig’, ‘zat graag met Francine en Rosa aan tafel’, hield van zoetigheden, kreeg een praline van de kapper, rookte toen ze hier pas was. Echt? Ja, tot ze er niet meer om vroeg. Was ze vergeten dat ze rookte?

Het eerste contact met hulpverlening vindt plaats in 2020 wanneer haar stiefzoon haar thuis aan tafel treft naast haar pas overleden man. Ze lijkt de situatie niet te kunnen inschatten, zit er misschien al enkele dagen, wordt opgenomen. Het ene kortverblijf volgt het andere op tot ze tenslotte een vaste verblijfplaats vindt in het WZC, ook al is ze amper 60 jaar.

Haar dossier beschrijft vooral sociale en financiële interventies (waaraan zo’n 200 hulpverleners meeschrijven), daar ze de wezenlijke zaken over haar leven zelf niet meer kan vertellen. Was haar man de schatbewaarder van haar woorden? Of liever: van haar zwijgen, van haar alledaagse gewoontes en choreografieën. Wat overhaalde hem om voor haar te zorgen? En hoe zou hun gezamenlijke leven er hebben uitgezien? De kamer van mevrouw R.B biedt uitzicht op de flat waar ze eerder met hem woonde. Ik weet niet eens of ze zich daar bewust van was, zegt de maatschappelijk assistente.

Nog enkele ijkpunten: mevrouw R.B. trouwt een een eerste maal in ‘78, een scheiding volgt in ‘85. Zat de CVA hier voor iets tussen? Er is sprake van drie kinderen. Maar als we dieper in het digitale labyrint van het dossier duiken, blijkt er slechts één dochter te zijn met een kleindochter. Tja, bij een man kunnen we in de kruispuntenbank zien wie de kinderen zijn maar bij een vrouw niet, deelt de maatschappelijk assistente mij mee. Wat er ook van zij, er is geen contact meer met dochter noch stiefzoon.

Op de dag van de uitvaart is het koud en winderig. Enkel de bloesems verraden een warmer seizoen. Ik moet helaas verstek geven. Frederik en Marlies, coördinator van Vierkant Tegen Eenzaamheid vertellen mij de volgende dag dat er nog één iemand aanwezig was, een hulpverlener van het WZC, die ook een kort getuigenis bracht. Deze benadrukte dat mevrouw R.B over een geheel eigen vocabulaire beschikte dat vooral uit mimiek en gebaren bestond, zoals bijvoorbeeld kushandjes die ze gretig uitdeelde.

Ik vis het gedicht van Frederik uit mijn mailbox, plak het onderaan dit verslag en hoor zijn stem wanneer ik het lees. Iets valt hem toe. Het blijft vallen, zonder gewicht en zonder vorm, steeds meer naarmate hij verder leest… . Op het eind van zijn gedicht ligt een tapijt van...
Kushandjes.